Ẩm Thực Việt: Từ Tài Nguyên Bản Địa Đến Chiến Lược Tỷ Đô

Bên cạnh hệ thống di sản văn hóa đồ sộ và cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, ẩm thực đang nổi lên như một “thỏi nam châm” quyền lực, chi phối trực tiếp đến bản đồ dịch chuyển của du khách toàn cầu. Thế nhưng, giữa việc sở hữu những món ăn ngon và việc kiến tạo thành công một hệ sinh thái “du lịch ẩm thực” mang lại doanh thu khổng lồ là một khoảng cách rất lớn. Làm thế nào để Việt Nam thực sự đánh thức được tiềm năng này, nâng tầm nghệ thuật ẩm thực thành vũ khí cạnh tranh chiến lược trên trường quốc tế?

Kỷ Nguyên Của “Du Lịch Vị Giác”

Trong quá khứ, ẩm thực chỉ được xem là một dịch vụ hậu cần thứ yếu, phục vụ nhu cầu sinh hoạt cơ bản của du khách trong các chuyến đi. Tuy nhiên, bức tranh của ngành công nghiệp không khói hiện đại đã hoàn toàn thay đổi. Những số liệu thống kê mới nhất đang chứng minh một sự dịch chuyển ngoạn mục về hành vi tiêu dùng của giới xê dịch toàn cầu.

Theo báo cáo khảo sát chuyên sâu từ Tổ chức Du lịch Ẩm thực Thế giới (WFTA), có tới 81% lượng du khách quốc tế khẳng định nhu cầu khám phá, tìm hiểu và thưởng thức ẩm thực địa phương là động lực cốt lõi thôi thúc họ xách balo lên đường. Đáng chú ý hơn, dòng khách này sẵn sàng chi bạo tay, trích từ 25% đến 35% tổng ngân sách chuyến đi chỉ để đầu tư cho các trải nghiệm thực phẩm và đồ uống (F&B).

Số liệu biết nói này đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: Ẩm thực đã vượt ra khỏi giới hạn của bàn ăn để trở thành một “đại sứ văn hóa”, một thỏi nam châm hút khách và là cỗ máy in tiền thực thụ. Khẩu vị của du khách giờ đây chi phối mạnh mẽ mọi quyết định từ việc chọn quốc gia, chọn thành phố lưu trú cho đến việc kéo dài thời gian của kỳ nghỉ.

Sự Công Nhận Của Thế Giới Và Dấu Ấn Michelin 

Nhận thức được sức mạnh to lớn này, Chiến lược Phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã chính thức đưa “du lịch ẩm thực” vào danh mục dòng sản phẩm chủ lực, đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Quỳnh – Tổng thư ký Liên chi Hội Đầu bếp Việt Nam, Hiệp hội Du lịch Việt Nam, nhận định: Ẩm thực chính là thứ quyền lực mềm sắc bén nhất. Trong những năm qua, di sản ẩm thực Việt đã không ngừng chứng minh sức hấp dẫn xuyên biên giới. Hàng loạt món ăn quốc hồn quốc túy như phở, bánh mì, bún chả, bánh cuốn… đã liên tục “càn quét” các bảng xếp hạng uy tín và xuất hiện trên các kênh truyền thông hàng đầu thế giới.

Đặc biệt, tháng 6 vừa qua đã đánh dấu một cột mốc lịch sử đối với ngành F&B Việt Nam khi Tập đoàn Michelin danh giá chính thức công bố danh sách tuyển chọn đầu tiên tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Thành tựu đạt được vô cùng ấn tượng:

• 4 nhà hàng vinh dự nhận 1 Sao Michelin: (Gồm 3 đại diện tại Hà Nội và 1 đại diện tại TP.HCM) – Bảo chứng tuyệt đối cho chất lượng ẩm thực đỉnh cao và phong cách phục vụ đẳng cấp.
• 29 cơ sở nhận giải thưởng Bib Gourmand: Tôn vinh những điểm đến sở hữu món ăn ngon xuất sắc với mức giá phải chăng, tiếp cận được đại đa số du khách.
• 70 nhà hàng lọt vào danh sách Michelin Selected: Khẳng định sự phong phú và mặt bằng chất lượng ngày càng được nâng cao của hệ thống ẩm thực đô thị.

“Sự hiện diện của Michelin Guide càng khẳng định vị thế vững chắc của ẩm thực Việt. Đây chính là thứ tài nguyên vô giá giúp gia tăng sức quyến rũ cho các điểm đến, đồng thời là đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên bản đồ du lịch thế giới.” – Ông Nguyễn Xuân Quỳnh nhấn mạnh.

Bức Tranh Rời Rạc Và Thiếu Tính Chiến Lược

Dù sở hữu tiềm năng khổng lồ, giới chuyên môn vẫn phải thừa nhận một thực tế rạch ròi: Việt Nam vẫn đang loay hoay trên con đường khai thác “mỏ vàng” này. Những đốm sáng thành công hiện tại chỉ mới giải quyết được bề nổi của tảng băng chìm.

Nhìn vào bức tranh tổng thể, một số địa phương đã bắt đầu thể hiện sự nhạy bén. Điển hình như Hải Phòng đã tạo ra một “cơn sốt” thực sự trong giới trẻ với sản phẩm du lịch Food Tour, kết hợp cùng việc số hóa “Bản đồ ẩm thực” giúp du khách trải nghiệm mượt mà trong các kỳ nghỉ ngắn ngày. Hoặc như Cố đô Huế, địa phương này đã bước đầu phục dựng và thương mại hóa thành công hệ thống ẩm thực cung đình cầu kỳ, tinh tế.

Thế nhưng, đây chỉ là những điểm sáng hiếm hoi. Ông Nguyễn Xuân Quỳnh chỉ ra rằng, phần lớn các sản phẩm du lịch ẩm thực hiện nay chỉ mới tập trung ở các đại đô thị. Tại các tỉnh thành khác, chuỗi cung ứng dịch vụ vẫn trong tình trạng manh mún, nhỏ lẻ và thiếu hẳn tính hệ thống. Du khách quốc tế khi rời xa các trung tâm lớn thường rơi vào trạng thái bối rối, khó khăn trong việc tiếp cận các địa chỉ ăn uống đạt chuẩn. Các hoạt động quảng bá, xúc tiến chỉ dừng lại ở mức tự phát, thiếu một kịch bản truyền thông có tầm nhìn dài hạn.

Đồng quan điểm, Phó Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á – ông Tưởng Hữu Lộc phân tích thêm về sự lúng túng của các cấp quản lý địa phương: “Hàng quán nổi tiếng ở tỉnh nào cũng có, nhưng để đưa một món ăn vươn tầm phổ biến và nổi tiếng trên thế giới thì hiện nay chúng ta vẫn chưa có những động thái thúc đẩy đủ mạnh. Việc chọn lọc và đóng gói ẩm thực thành một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh là bài toán không hề đơn giản.”

Lời Giải Nào Cho Bài Toán Tỷ Đô?

Để biến tài nguyên ẩm thực thành một cỗ máy tạo ra dòng tiền bền vững, các chuyên gia cho rằng ngành du lịch Việt Nam cần một cuộc đại phẫu về tư duy và hành động.

Đưa ẩm thực hòa quyện vào mạch chảy văn hóa

Không đơn thuần là câu chuyện về nguyên liệu hay cách chế biến, mỗi món ăn cần được nâng tầm thành một câu chuyện văn hóa. Ông Nguyễn Xuân Quỳnh đưa ra góc nhìn sắc sảo: Nếu tách rời ẩm thực ra khỏi không gian văn hóa bản địa, đó sẽ là một sự lãng phí chí mạng. Việt Nam cần những chương trình truyền thông mang tầm cỡ quốc gia, xác định rõ đâu là sản phẩm cốt lõi cần quảng bá cho từng giai đoạn, từng thị trường mục tiêu. Việc đầu tư hình ảnh phải được thực hiện sâu rộng thông qua các chương trình ngoại giao văn hóa, lễ hội ẩm thực quốc tế.

Tôn vinh nghệ thuật “Người làm bếp”

Một điểm nghẽn lớn khác là vấn đề nhân sự. Để nâng tầm ẩm thực, xã hội cần có sự nhìn nhận và những chính sách xứng đáng để vinh danh nghề đầu bếp. Việc chuẩn hóa chất lượng đào tạo và xây dựng lộ trình thăng tiến rõ ràng cho người làm nghề sẽ là nền tảng để tạo ra những thế hệ nghệ nhân ẩm thực đủ sức chinh phục thị hiếu khắt khe của du khách quốc tế.

Kiến tạo hạ tầng và “số hóa” câu chuyện điểm đến

Ở góc độ điều hành doanh nghiệp, Tổng Giám đốc Công ty Du lịch WonderTour – ông Lê Công Năng khẳng định: Các địa phương không thể làm du lịch theo phong trào. Cần có một quy hoạch bài bản cho các khu phố, các không gian ẩm thực chuyên biệt. Hạ tầng giao thông, điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm và cảnh quan môi trường phải được đặt lên hàng đầu.

Đặc biệt, trong kỷ nguyên 4.0, vũ khí cạnh tranh mạnh mẽ nhất chính là năng lực kể chuyện (Storytelling). Các địa phương cần ứng dụng triệt để mạng xã hội, các nền tảng ứng dụng du lịch thông minh để đưa hình ảnh đặc sản đến tận màn hình điện thoại của du khách. Việc xác định được “nhân dạng độc bản” của từng món ăn, từng vùng miền sẽ là chìa khóa vạn năng mở ra sự tò mò và khao khát trải nghiệm của du khách.

“Bằng cách thực thi một chiến lược đồng bộ, từ quy hoạch hạ tầng, số hóa truyền thông đến đào tạo con người, Việt Nam hoàn toàn có thể kích hoạt thành công mỏ vàng ẩm thực, biến những món ngon đường phố trở thành những đại sứ thương hiệu quyền lực nhất, thu hút hàng triệu du khách quốc tế đến và tiêu tiền.” – Ông Lê Công Năng kết luận.

Minh Thành